De verdeler en het aantal groepen

De verdeler is het punt waar een aanvoerleiding uiteenvalt in losse lussen en waar per lus wordt bepaald hoeveel water er rondgaat. Het aantal groepen is geen keuze maar een uitkomst van twee getallen: een lus loopt tot ongeveer negentig meter en elke ruimte die u apart wilt regelen vraagt een eigen groep. De kast hangt zo centraal als de leidinglengte toelaat, met de ontluchter als hoogste punt van de installatie.

Wat er in de kast gebeurt

Op de aanvoerbalk zitten de flowmeters: doorzichtige buisjes met een vlotter die laat zien hoeveel water er per minuut door die ene lus gaat, en een kraan eronder om dat getal te zetten. Op de retourbalk zitten de afsluiters waarop later een thermisch kopje komt, zodat de regeling een lus kan dichtzetten als de zone warm genoeg is. Beide balken zijn aan de uiteinden voorzien van een ontluchter en een vul- en aftappunt.

Daarboven zit wat de verdeler van de bron scheidt. Achter een cv-ketel is dat een pompgroep met een thermostatisch mengventiel dat water van 60 of 70 graden aftopt naar de temperatuur die de vloer verlangt. Achter een warmtepomp of een afleverset komt er water binnen dat al laag is, en dan volstaat een doorstroomgroep met alleen een pomp en een begrenzer als beveiliging.

De aansluitingen zelf gaan met knelkoppelingen of persbekken op de buis. Die koppelingen horen in de kast te zitten en nergens anders, want een koppeling onder een dekvloer is de enige plek in de hele installatie die u later niet meer kunt nakijken.

Waarom de plek van de kast vastligt

De langste lus bepaalt waar de kast hangt. Elke meter van de kast naar de verste ruimte telt twee keer mee, want de buis gaat heen en terug. Ligt de slaapkamer op de hoek achttien meter van de meterkast, dan is er al 36 meter op aanvoer en retour weg voordat er een vierkante meter vloer verwarmd wordt. Daarom zoeken wij een plek midden in de plattegrond, en niet de plek waar toevallig ruimte over is.

De hoogte is minder vrij dan mensen denken. Wij hangen de kast met de onderkant van de balken op 30 tot 50 centimeter boven de vloer, zodat de buizen met een ruime bocht omhoog komen zonder te knikken en de ontluchter boven alle lussen uitkomt. Lucht loopt naar het hoogste punt, en als dat punt in de vloer ligt in plaats van in de kast, blijft hij daar zitten.

Verder moet er iemand bij kunnen. Een opbouwkast is ongeveer elf tot dertien centimeter diep en kan tegen elke wand; een inbouwkast verdwijnt in de wand maar vraagt een voorzetwand of een binnenwand die daar dik genoeg voor is. In woningen met 100 millimeter binnenwanden, in dit werkgebied het merendeel van de rijwoningen van na 1975, wordt het dus een opbouwkast of een voorzetwandje.

Hoe het aantal groepen uit de vloer rolt

De grens van ongeveer negentig meter per lus komt uit de drukval. Een buis van 16 bij 2 millimeter houdt binnendoor twaalf millimeter over, en bij de waterhoeveelheid die een woonkamerlus vraagt loopt de weerstand over negentig meter op tot wat een gewone verdelerpomp nog kan overwinnen. Gaat een lus daarboven, dan blijft het laatste stuk koud en is dat met geen enkele kraanstand terug te halen.

Zet die grens naast de slangafstand en u weet hoeveel vloer een groep dekt. Op tien centimeter hart op hart ligt er tien meter buis per vierkante meter, dus dekt een lus van negentig meter ongeveer negen vierkante meter. Op twaalf en een half centimeter is dat elf en op vijftien centimeter dertien. Een woonkamer van 38 vierkante meter op tien centimeter vraagt dus vier groepen, en niet een.

Daarbovenop komt de indeling. Keuken, hal, badkamer en werkkamer krijgen elk een eigen groep, want een ruimte die met een andere ruimte in dezelfde lus zit, is nooit apart te regelen. De woning uit het voorbeeld komt daarmee op zeven groepen, en dan is een verdeler tot acht groepen in een opbouwkast aan de orde: bij ons 720 euro exclusief btw, tegen 575 euro exclusief btw voor de uitvoering tot vier groepen.

Waarom wij een maat hoger kiezen

Een balk is niet te verlengen. Komen er later twee lussen bij, voor een uitbouw, een zolderkamer of een badkamer die alsnog aan de vloer gaat, dan moet de hele kast van de wand af, moeten alle bestaande lussen los en gaat er een bredere balk in. Dat is een halve dag werk om twee aansluitingen te maken die er bij de bouw voor 145 euro exclusief btw bij hadden gezeten.

Daarom vragen wij vooraf wat er in de planning staat. Een aanbouw waar al over gesproken is, een zolder die nog onverwarmd is, een garage die ooit werkkamer wordt: dat zijn twee lege aansluitingen op de balk en een lus die blind wordt afgedopt. In een woning waar aan de plattegrond niets meer gaat veranderen, kiezen wij juist krap, want een balk die half leeg blijft kost alleen geld en ruimte.

Wanneer er twee verdelers komen

Bij een vloer op twee verdiepingen wordt de keuze gemaakt door de leidinglengte. Loopt de route van de begane grond naar de verste ruimte boven over de vijftien meter, dan gaat er een tweede verdeler op de verdieping en wordt die met een dikkere stijgleiding gevoed. Dat is bijna altijd goedkoper dan acht lussen afzonderlijk door een trapgat naar beneden brengen, en de lussen blijven korter en dus warmer aan het eind.

Twee verdelers vragen wel dat het debiet van de pompgroep over beide wordt verdeeld. Trekt de benedenverdeler te veel, dan komt boven niets aan, ook als elke kraan daar wagenwijd open staat. Dat afstemmen rekenen wij als een eigen post: 319 euro exclusief btw per woning voor het afstellen van beide verdelers samen.

In appartementen en bovenwoningen, in Tilburg bijna vier op de tien woningen, blijft het bij een kast. Daar zit de hele woning op een verdieping en is de route naar de verste ruimte zelden langer dan twaalf meter.

Wat wij bij een verdeler niet doen

Wij hangen geen verdeler achter een dichte kast, boven een ketel of onder een vaste trap waar u met een sleutel niet bij de kranen komt. Alles aan deze kast is bedoeld om later aan te draaien, af te lezen en af te tappen; staat hij onbereikbaar, dan gebeurt dat nooit meer en komt een klacht over een koude kamer terug als een vloerprobleem.

Wij zetten ook niet meer dan twaalf groepen op een balk. Daarboven wordt de onderlinge beïnvloeding zo groot dat het afstellen niet meer stabiel is en vraagt de pompgroep een debiet dat de buis naar de kast niet levert. Wordt het meer, dan worden het twee balken met een eigen pomp.

En wij leveren geen verdeler op zonder tekening in de kast. Op elke lus komt een label met de ruimte en de lengte, en in de deur hangt een blad met de ingestelde waarde per groep. Vraag dat ook aan iemand anders: hoeveel meter zit er in de langste groep, en hoeveel liter per minuut hoort daardoorheen te gaan.

Kort samengevat

• Een lus loopt tot ongeveer negentig meter, daarboven blijft het laatste stuk koud
• Op tien centimeter hart op hart dekt een lus van negentig meter ongeveer negen vierkante meter
• Verdeler tot vier groepen 575 euro en tot acht groepen 720 euro exclusief btw
• De kast hangt op 30 tot 50 centimeter boven de vloer, met de ontluchter als hoogste punt

De verdeler is het enige deel van de installatie dat na de oplevering nog verstelbaar is. Reken daarom eerst de lussen en de ruimtes uit, en kies de kast en de plek daarna.