Zuurstofdichte buis, slib en wat dat kost

Slib in vloerverwarming is bijna altijd magnetiet: fijn zwart ijzeroxide dat ontstaat doordat zuurstof via de buiswand of via het bijvulwater bij staal komt. Een laag van een halve millimeter in de lus kost al merkbaar vermogen, en de flowmeter zakt mee.

Hoe zuurstof door een wand van kunststof naar binnen komt

Kunststof is waterdicht en toch gasdoorlatend. Zuurstofmoleculen zijn klein genoeg om zich door het materiaal heen te werken, van de lucht in de dekvloer naar het water in de lus. Die stroom neemt toe met de temperatuur: bij 40 graden gaat er ruim twee keer zo veel door als bij 20 graden.

Daarom zit er in een buis voor vloerverwarming een aparte laag die dat gas tegenhoudt, tussen de binnen- en de buitenwand geperst. De norm houdt daarbij ongeveer een tiende milligram zuurstof per liter water per etmaal aan als bovengrens, gemeten bij 40 graden.

Van zuurstof naar magnetiet en biofilm

Zuurstof in het water zoekt het staal in de installatie: de balken van een stalen verdeler, de behuizing van de pomp, de wand van het expansievat, een stukje leiding en eventuele radiatoren in dezelfde kring. Daar wordt ijzer omgezet in oxide.

Die korrels reizen mee met het water tot de snelheid ergens te laag wordt. Dat is in de buitenbocht van een lus, in de laatste meters van een lange groep en in de balk onder een flowmeter die half dicht staat. Daar zakken ze uit en vormen een laag die volgende korrels vasthoudt.

Wat een dichtgeslibde groep aan vermogen kost

Het verlies loopt langs twee kanten. Een laag van een halve millimeter op de binnenwand isoleert, want ijzeroxide en slijm geleiden een stuk slechter dan kunststof. Belangrijker is de tweede kant: dezelfde laag maakt de doorlaat kleiner en de wand ruwer, en dan zakt de doorstroming.

Herkennen zonder ergens een vloer aan te raken

Het aftappunt op de retourbalk vertelt het meeste. Tap een halve liter in een glazen pot, laat tien minuten staan en houd een magneet tegen de zijkant. Zwarte korrels die naar de magneet kruipen zijn magnetiet. Troebel grijsbruin dat blijft zweven is kalk en vuil, en een geur van rotting wijst op biofilm.

Vergelijk daarna de flowmeters met wat er zou moeten staan. Een lus van veertig meter in een slaapkamer draait rond een halve liter per minuut, een lus van tachtig meter rond twee liter. Komt de vlotter met de kraan volledig open niet in de buurt van die waarde, dan zit er iets in de weg.

Kort samengevat

• Slib in een vloer is meestal magnetiet: zwart, magnetisch en ontstaan uit zuurstof plus staal
• Een buis met gesloten barrière laat ongeveer honderd keer minder zuurstof door dan een buis zonder
• Een groep die van 2,0 naar 1,2 liter per minuut zakt, verliest ruwweg een derde van zijn afgifte
• Zes graden hogere aanvoer om dat te maskeren kost op een warmtepomp ruim tien procent rendement

Slib is geen slijtage maar het gevolg van zuurstof die ergens binnenkomt. Kijk daarom eerst waar die route zit, in de wand van de buis of in de vulslang, en spoel daarna.